Διατηρητέα Σπάρτης: Ένα χαμόγελο και δύο δάκρυα

γράφει ο Βαγγέλης Μητράκος


Η παλιά Σπάρτη είναι μια έγνοια μαζί και μια νοσταλγία. Η λεγόμενη “ανάπτυξη” που αφίχθηκε στην πόλη μας, εγκαταστάθηκε με βίαιο τρόπο, απαλλοτριώνοντας τα περισσότερα στοιχεία της ιστορικής της διαδρομής, μεταξύ αυτών και τα παλαιά σπίτια.

Πολλά απ’ αυτά χάθηκαν για πάντα κι άλλα πολλά καταρρέουν μπροστά στα μάτια μας, με την τραγική ειρωνεία του “διατηρητέου”, τυλιγμένα στα σάβανα του θανάτου των σπιτιών. Αυτά δίνουν τα δάκρυα σ’ εκείνους που ακόμα αναζητούν μια σχέση βιωματική με την Σπάρτη, “μια επανίδρυση της σχέσης των πολιτών με την πόλη – με το ευρύτερο ιστορικό και ψυχικό περιβάλλον” όπως έγραψε ο Ν. Βατόπουλος.

Από την άλλη είναι τα σπίτια που …κάποιοι, κάπως, κάποτε, κατάφεραν να σώσουν από την ανυπαρξία, δίνοντάς τους και πάλι υπόσταση, εντάσσοντάς τα δημιουργικά στον σύγχρονο ιστό. Τα σπίτια αυτά, ανακαινισμένα και πανέμορφα, γεμάτα ψυχή, κάνουν τη διαφορά στη σημερινή πεζότητα και ισοπέδωση της ζωής μας και καταδεικνύουν πόσο αληθινή και πόσο διαχρονική μπορεί να είναι η ομορφιά, όταν έχεις μάτια να τη δεις και καρδιά να τη νιώσεις.

Περπατώντας στη Σπάρτη του 2020 και “μελετώντας” τα σπίτια τα παλιά, έχεις (δυστυχώς) πολλές αιτίες για να δακρύσεις κι ελάχιστες για να χαμογελάσεις:

Ένα χαμόγελο

Στην οδό Αγησιλάου 61, βρίσκεται ένα διώροφο, διατηρητέο, κτήριο του μεσοπολέμου, με έντονες επιδράσεις Art Nouveau, πραγματικά μοναδικό στη τεχνοτροπία και την αισθητική του. Το κυρίαρχο και ξεχωριστό χαρακτηριστικό του κτιρίου αυτού είναι το Έρκερ (γερμ. Erker) πάνω από την είσοδο, δηλαδή μια αρχιτεκτονική προεξοχή (σαν κλειστό μπαλκόνι) που προεξέχει από το επίπεδο της όψης και δίνει αίσθηση εξώστη. Το Έρκερ αυτό στηρίζεται σε υπέροχα τόξα που παραπέμπουν στην ισλαμική αρχιτεκτονική. Ξεχωρίζουν επίσης τα στρογγυλά, διακοσμημένα υποστυλώματα στη στέγη, πάνω στα οποία, μάλλον, στηριζόταν κάποια παλιά πέργκολα (καφασωτή κατασκευή που πάνω της πλέκονται αναρριχώμενα φυτά και χρησιμοποιείται για σκίαση). Στην πρόσοψη υπάρχει υπέροχη ανάγλυφη διακοσμητική ζώνη με φύλλα αμπελιού και σταφύλια. Οι εξώστες έχουν ασυνήθιστο σχήμα και απλά κιγκλιδώματα με διακοσμητικό μοτίβο ελλειπτικούς κύκλους, ενώ η εξώθυρα είναι ξύλινη (ταμπλαδωτή) με τζάμι και κιγκλίδωμα. Το όλο κτίσμα “στέκεται” πάνω σε ένα ψευδοβάθρο με αρτιφισιέλ. Πρόκειται για ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό κόσμημα, το οποίο για αρκετά χρόνια ήταν εγκαταλειμμένο αλλά πρόσφατα ανακαινίστηκε και “ζωντάνεψε”.

Δύο δάκρυα

1. Στην οδό Λυκούργου 170 (λίγο μετά από τη Λέσχη Αξιωματικών) συναντάμε ένα διώροφο σπίτι του 1850-1870, διατηρητέο, με μοναδικά μορφολογικά στοιχεία, το οποίο υπήρξε κατοικία της οικογενείας Γιατράκου (σήμερα, άλλης ιδιοκτησίας). Τα πυκνά ακροκέραμα της σκεπής, τα εντυπωσιακά στηρίγματα του γείσου (γεισίποδες), τα φατνώματα του γείσου (τετράγωνα κενά, διακοσμημένα), οι ανάγλυφοι ρόδακες της πρόσοψης, η ζώνη με τις διακοσμητικές κιβωτιόσχημες προεξοχές, τα συμπαγή στηθαία των εξωστών με τις ανάγλυφες γεωμετρικές διακοσμήσεις, η εντυπωσιακή είσοδος με τις βαριές παραστάδες που καταλήγουν σε επίκρανα και ο ημικυκλικός φεγγίτης με την περίτεχνη σιδεριά, έδιναν ξεχωριστή χάρη και ομορφιά σε ένα υπέροχο, εντυπωσιακό και μοναδικό κτίσμα της Σπάρτης, το οποίο σήμερα, δυστυχώς, καταρρέει.

2. Στην οδό Λεωνίδου 55, καταρρέει ένα ακόμα “διατηρητέο” της Σπάρτης, πρώην οικία Αργυρόπουλου, εμπόρου. Ένα πανέμορφο, κλασικιστικό τριώροφο σπίτι του 1890- 1910, του οποίου η ομορφιά έγκειται στην απλότητά του. Ξεχωριστό στοιχείο του σπιτιού αυτού το “λιακωτό” με τα ωραία ξύλινα παράθυρα το οποίο δεσπόζει πάνω από την αυλή στο πλάι του σπιτιού. Ο παλιός χρωματισμός του με τις ώχρες έδινε χρώμα στη Λεωνίδου, μέχρι τη στιγμή που άρχισε η κατάρρευσή του και καλύφθηκε προς προστασία των διερχομένων.

“Αγαπώ ένα σπίτι όπου δεν βλέπω τίποτε το παραπανίσιο

κι όπου βρίσκω κάθε τι που είναι απαραίτητο”.

Πιττακός ο Μυτιληναίος