Εν Σπάρτη 28 8βρίου 1909: “Αγαπητή μου φίλη Αθηνά…”


γράφει ο Βαγγέλης Μητράκος


Όπως οι παλιοί ναυαγοί, απελπισμένοι, έγραφαν ένα μήνυμα βοήθειας, το έβαζαν σ’ ένα μπουκάλι, το σφράγιζαν ερμητικά και το έριχναν στη θάλασσα με την ελπίδα πως κάποιος – κάπου θα το βρει και θα στείλει βοήθεια για να τους σώσει, έτσι και η θάλασσα της ανθρώπινης ζωής είναι γεμάτη με τέτοια «μπουκάλια-μηνύματα» που σε άγνωστους καιρούς, τις περισσότερες φορές εντελώς τυχαία, έρχονται στο φως, ύστερα από πολλά – πολλά χρόνια, όταν πια οι «αποστολείς» και οι «παραλήπτες» έχουν «φύγει» και λησμονηθεί.

Τέτοιου είδους μηνύματα υπήρξαν και τα επιστολικά δελτάρια (card postal) του παλιού καιρού, πάνω στα οποία οι αποστολείς έγραφαν σύντομα μηνύματα για τα αγαπημένα τους πρόσωπα που ήταν μακριά και τα ταχυδρομούσαν χωρίς να τα κλείνουν σε φάκελο.

Αυτά τα επιστολικά δελτάρια, αν και τελείως προσωπικά, βρέθηκαν σε χρόνια κατοπινά σε παλαιοπωλεία ή σε διάφορους οίκους πωλήσεων και δημοπρασιών παλαιών αντικειμένων, όπου «…με λίγα ευρώ μπορείς να αγοράσεις ένα “στιγμιότυπο” του 1909 (ας πούμε) εκείνο ακριβώς που είχαν ποτίσει με την υγρασία τους εκατοντάδες δάχτυλα συγγενών και φίλων σε βεγγέρες, σε άλμπουμ, σε κουτιά παπουτσιών ή ζαχαροπλαστείων, σε οικογενειακές αναπολήσεις ή σε ζελατίνες πορτοφολιών». (παραφρασμένο κείμενο του Ν. Βατόπουλου)

Στις 28 Οκτωβρίου 1909, παραδείγματος χάριν, ένα τέτοιο μήνυμα ταχυδρόμησε ένας κύριος από τη Σπάρτη προς μια δεσποινίδα στη Σμύρνη:

Εν Σπάρτη 28 8βρίου 1909

Αγαπητή μου φίλη Αθηνά

Ευρισκόμενος ενταύθα διά λόγους εργασίας τι άλλον ηδυνάμην να στείλω εις την καλίστην των φίλων μου, ή την παρούσαν κάρταν, ίνα λάβης ακριβώς γνώσιν της απ’ όψεως του Ευρώτα και να ενθυμηθής ότι εις τα ρεύματα αυτού επλύνοντο το πάλαι τα τελειότερα και ωραιότερα σώματα, ότι εις τα ρεύματα αυτού αι μεγάλαι μητέρες εκείναι ελούοντο ως οι νεράιδες και καθαρόταται εξερχόμεναι των υδάτων του Ευρώτα, εδιέπλαττον την τε ψυχήν και το σώμα των τέκνων των, γενόμεναι δε το παράδειγμα των μεταγενεστέρων Μητέρων.

Προς την σεβαστήν μου Μητέρα σας και τους αγαπητούς μου αδελφούς σας τα εικοτα.

Όλως προθυμότατος

(Υπογραφή δυσανάγνωστη)

Η συνολική κατάσταση της Ελλάδας, το 1909, προκαλούσε δυσαρέσκεια στην πλειονότητα των ελλήνων. Τα οικονομικά προβλήματα, η κοινωνική αναστάτωση, οι ταπεινώσεις στην εθνική πολιτική και η φαυλότητα του πολιτικού συστήματος και του παλατιού οδήγησαν τον στρατό στην επανάσταση στο Γουδί (15 Αυγούστου 1909) και την κλήση του Ελευθερίου Βενιζέλου από την Κρήτη, πράγμα που άνοιξε τον δρόμο για την ανασύνταξη, την αναγέννηση και το μεγάλωμα των συνόρων της Ελλάδας.

Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια, το 1909, η Σπάρτη είναι ακόμα μια μικρή επαρχιακή πόλη με τεσσερισήμισι, περίπου, χιλιάδες κατοίκους, η οποία πασχίζει να αναπτυχθεί με κύριο μοχλό τη μεταξουργία, που ανθεί στον τόπο κι έχει κάνει τη Σπάρτη ένα Σουφλί του νότου.

Απ’ την άλλη μεριά, η Σμύρνη είναι το μεγαλύτερο λιμάνι της ανατολικής Μεσογείου, μια μεγάλη, κοσμοπολίτικη κι ευημερούσα πόλη της Τουρκίας με καθαρά ελληνικό (αρχαιόθεν) χρώμα και ανεπτυγμένο εμπόριο, στο οποίο πρωτοστατούν οι έλληνες.

Διαβάζοντας «βαθύτερα» το μήνυμα που στέλνει ο άγνωστος κύριος στην αγαπητή φίλη του Αθηνά Γεωργιάδου, μπορούμε να συμπεράνουμε πως, μάλλον, ασχολείται με το εμπόριο και δη του μεταξιού (για ποιες άλλες δουλειές θα μπορούσε να βρίσκεται στη Σπάρτη;) και είναι μόνιμος κάτοικος Σμύρνης. Έχει φιλία με την οικογένεια της Αθηνάς και από το ύφος της επιστολής φαίνεται, διακριτικά, πως υποβόσκει για την Αθηνά, ίσως, κάτι βαθύτερο από μια φιλία, που δεν ξέρουμε αν και πώς εξελίχθηκε. Σίγουρα είναι μορφωμένος, αν και του ξεφεύγουν κάποια λάθη ορθογραφίας και διατύπωσης, τόσο συχνά σε μιαν εποχή που στο σχολείο διδασκόταν η αρχαιοπρεπής καθαρεύουσα ενώ στην καθημερινότητα ομιλούταν η δημοτική.

Ο αποστολέας επέλεξε να αποστείλει προς την Αθηνά μια κάρτα με τον Ευρώτα και την καινούργια (τότε) μεταλλική γέφυρά του (έργο ιταλών μηχανικών του έτους 1895) κι αυτό έγινε αιτία να αναλώσει το μήνυμά του σε αναφορές θαυμασμού σχετικά με την αρχαία Σπάρτη, χωρίς άλλες προσωπικού χαρακτήρα. Η θέρμη με την οποία γράφει για την αρχαία Σπάρτη και για τον Ευρώτα, ιδιαίτερα -όμως- για τις Σπαρτιάτισσες Μητέρες, θα μπορούσε να μας κάνει να υποθέσουμε πως είχε καταγωγή από τη Σπάρτη, αλλά αυτό δεν συνάγεται από άλλα στοιχεία. Το σύντομο μήνυμά του, καλλιγραφημένο με πέννα και μαύρη σινική μελάνη (ανεξίτηλη μετά από 110 χρόνια!!!), είναι γεμάτο από ευγένεια, ζεστασιά, διακριτικότητα, τρυφερότητα και ρομαντική διάθεση. Αξιοσημείωτος ο επίλογος του μηνύματός του με χαιρετισμούς προς τη μητέρα της Αθηνάς και τα αδέρφια της. Η απουσία αναφοράς στον πατέρα της μάς ωθεί στο συμπέρασμα πως η Αθηνά θα ήταν, μάλλον, ορφανή από πατέρα.

Το γραμματόσημο που «κοσμεί» την όψη του δελταρίου κυκλοφόρησε, σε σειρά, την 1η Ιουλίου 1901 και απεικονίζει, σε όλα τα γραμματόσημα της σειράς, τον Ερμή σε σχέδιο βασισμένο στο γνωστό άγαλμα του Giovanni da Bologna (1529-1608) (Giambologna). Η σειρά αυτή έγινε παγκοσμίως γνωστή στο φιλοτελικό χώρο ως σειρά του «Ιπτάμενου Ερμή». Αποτελείται από 14 αξίες από του 1 λεπτού έως και των 5 δραχμών και τυπώθηκε από την εταιρεία Perkins Bacon & Co. του Λονδίνου, τον Ιούλιο του 1901.

Τα γεγονότα που ακολούθησαν λίγα χρόνια μετά (1922), με τη μικρασιατική καταστροφή, το κάψιμο της Σμύρνης, τη γενοκτονία του ελληνισμού της Μ. Ασίας και την προσφυγιά, μας βάζει σε σκέψεις θλιβερές για το ποια μπορεί να ήταν η τύχη του άγνωστου αποστολέα του επιστολικού δελταρίου, της παραλήπτριας Αθηνάς Γεωργιάδου και της οικογένειάς της.

Είναι από εκείνες τις ιστορίες που γράφει η ζωή και που έξαφνα σταματούν και καλούν τον αναγνώστη, μόνος του αυτός, να συμπληρώσει το τέλος, με βάση αυτά που του υπαγορεύει ο νους και η καρδιά του.

ΥΓ: Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του σπαρτιάτη Γιώργου Γάββαρη.