«Μαθήματα ζωής» από τον Tony Kaye

0
398
Detachment 1

«Για να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας και να αγωνιστούμε εναντίον της αφομοίωσης αυτής της νωθρότητας στις διαδικασίες της σκέψης μας, θα πρέπει να μάθουμε να διαβάζουμε. Να τονώσουμε τη δική μας φαντασία, να καλλιεργήσουμε τη δική μας συνείδηση, τα δικά μας συστήματα πεποιθήσεως. Όλοι χρειαζόμαστε ικανότητες για να υπερασπιστούμε και να διατηρήσουμε το μυαλό μας»

Henry Barthes

 Detachment 2

Υπόθεση: Ο Henry Barthes είναι ένας αναπληρωτής καθηγητής φιλολογίας που λόγω της φύσης του επαγγέλματός του αλλάζει τα σχολεία το ένα μετά το άλλο. Η νέα του απόσπαση τον στέλνει να καλύψει το κενό διδασκαλίας στο γυμνάσιο μιας ζόρικης περιοχής της Νέας Υόρκης. Η σύντομη παραμονή του σε κάθε σχολείο δεν του επιτρέπει -όσο κι αν θέλει να κάνει τη διαφορά- να συνεισφέρει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που απασχολούν τους νέους του σήμερα και γίνονται έντονα αντιληπτά στην κλειστή, μικρή κοινωνία του σχολικού περιβάλλοντος.

Οι καθηγητές, που κουβαλούν τη δική τους δυστυχία, έχουν εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια να φέρουν σε πέρας με επιτυχία το λειτουργικό τους έργο. Μέσα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που εγκλωβίζει το μυαλό και την ελευθερία των μαθητών, οι ίδιοι αρνούνται να δείξουν το παραμικρό ενδιαφέρον στη γνώση που τους προσφέρεται. Οι γονείς αδιάφοροι, πικρόχολα επικριτικοί και συχνά απόντες, συνθέτουν ένα ακόμα πιο δύσκολο στην εξυγίανσή του σκηνικό.

Ο Henry, κρατώντας μια διαφορετική στάση, θα καταφέρει να ταράξει την απαθή συμπεριφορά των μαθητών του και να γίνει αποδεκτός στο διάστημα των τριών εβδομάδων που θα μείνει μαζί τους. Η σκέψη για το ρόλο του στην εκπαίδευση και για το σύστημα στο σύνολό του τον απασχολεί έντονα. Ιδανικός για αυτή τη θέση, προσπαθεί να γίνει ο σωτήρας αυτών των νεαρών παιδιών, χωρίς όμως να μπορεί να δεθεί μαζί τους. Ο ίδιος φοβάται να διακρίνει και να παραδεχτεί το βαθμό δέσμευσης που απαιτείται, και ο λόγος έχει τις ρίζες του στα δυστυχισμένα χρόνια της παιδικής του ηλικίας. Στο διάστημα αυτό, η παρουσία τριών γυναικών στη ζωή του –η μοναχική μαθήτριά του Meredith, η νεαρή πόρνη Erica και η γοητευτική συνάδελφός του Sarah Madison– τον κάνουν να δει πέρα από τους περιορισμούς του, να έρθει αντιμέτωπος με την πραγματική του εικόνα και να αφήσει τις άμυνες του να διαλυθούν.

Σκηνοθεσία: Tony Kaye

Πρωταγωνιστούν: Adrien Brody, Christina Hendricks, James Caan, Sami Gayle, Betty Kaye

Είδος: Δράμα

Διάρκεια: 97 λεπτά

Ημερομηνία κυκλοφορίας: 25 Απριλίου 2011 (Αμερική) – 21 Μαρτίου 2013 (Ελλάδα)Detachment 3

Κριτική: Δώδεκα χρόνια μετά τα «Μαθήματα Αμερικάνικης Ιστορίας» (1999), ο βρετανός σκηνοθέτης Tony Kaye επιστρέφει θίγοντας ακόμα ένα τεράστιο θέμα, αυτό της εκπαίδευσης και του ρόλου των άμεσα εμπλεκόμενων σε αυτή. «Αποτύχαμε γιατί τους απογοητεύσαμε όλους, ακόμα και τον εαυτό μας», συλλογίζεται ο πρωταγωνιστής της ταινίας «Μαθήματα ζωής» (κατά τον ελληνικό τίτλο) ή «Detachment» (η μετάφραση υποδηλώνει την αποστασιοποίηση, την αποφυγή της συναισθηματικής εμπλοκής που υιοθετείται ως στάση ζωής από τον ίδιο).

Μέσα από τη ματιά του αναπληρωτή καθηγητή, ο οσκαρικός ηθοποιός Adrien Brody (Τhe Pianist), με μια από τις καλύτερες ερμηνείες της καριέρας του, μας φέρνει αντιμέτωπους με το θέμα της διαπαιδαγώγησης της νεολαίας, τη διαπίστωση της δυσλειτουργικότητας του ίδιου του συστήματος και της πνευματικής ακαμψίας των ανθρώπων να εξαλείψουν το πρόβλημα από τη ρίζα. Μαθητές – καθηγητές – γονείς, σε μια αλληλένδετη σχέση που νοσεί, επιβεβαιώνουν με χαρακτηριστικές σκηνές ξεσπάσματος, θυμού και αγανάκτησης τα λόγια του ήρωα μας «Η ζωή είναι ένα χάος», «Όλοι έχουν προβλήματα», «Είμαστε αποτυχίες» και μας κάνουν μάρτυρες δυσάρεστων και στενάχωρων καταστάσεων. Ο ήρωάς μας, εσωστρεφής, θλιμμένος και φοβισμένος, ανθρώπινος και ευάλωτος, παρών σε ζητήματα ηθικής συμπεριφοράς, ξεγελάει στην αρχή με τη στάση του, καθώς ούτε ο ίδιος φαίνεταDetachment 4ι να μπορεί να εμπλακεί εις βάθος στη διαμόρφωση νέων προσωπικοτήτων μέσα από τη διδασκαλία του. Εμπλέκεται όσο εκείνος αντέχει, όσο εκείνος επιτρέπει.

Ο Kaye, με τα κοντινά πλάνα να έχουν την τιμητική τους -κυρίως στις σκηνές που οι ήρωες προβληματίζονται εξομολογούμενοι τις σκέψεις τους- πετυχαίνει μια ατμόσφαιρα κλειστοφοβική, αποτυπώνοντας με ευαισθησία αλλά χωρίς καμία προσπάθεια ωραιοποίησης την κατάσταση. Η ατμόσφαιρα εντείνεται ακόμα περισσότερο με την ένθεση κάποιων καρέ animation που προσδίδουν ένα ντοκουμενταρίστικο χαρακτήρα και τονίζουν τα συναισθήματα των ηρώων με περιγραφική ακρίβεια. Με δεξιοτεχνία καταγράφεται κάθε αυτοκαταστροφική κοινωνική συμπεριφορά των χαρακτήρων της ταινίας και κορυφώνεται το ενδιαφέρον μας για την επίτευξη της λύτρωσης του πρωταγωνιστή. Όλα αυτά συνθέτουν μια μελαγχολική ταινία -με τη μουσική επίσης να συμβάλλει στο μέγιστο- δυνατή, με υποδειγματικές ερμηνείες σε πρωτεύοντες και δευτερεύοντες ρόλους, που στόχο έχει να θέσει κρίσιμα ερωτήματα για την παρακμάζουσα δυτική κοινωνία του σήμερα, χωρίς να δίνει λύσεις, αλλά τροφή για σκέψη και προβληματισμό.

Είναι όμως η ελλιπής και στρεβλή εκπαίδευση που ευθύνεται ή η κοινωνία στο σύνολό της που δυσλειτουργεί; Έχοντας σαν κομμάτι της την πρώτη, η τελευταία απαξιώνει τα πάντα, διαβρώνει τις ανθρώπινες σχέσεις και παράγει ανίκανους ενήλικες που με τη σειρά τους γίνονται γονείς και καθηγητές, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα φαύλος κύκλος.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο σεναριογράφος της ταινίας, Carl Lund, υπήρξε καθηγητής σε αμερικάνικο σχολείο και κατέχει πρωτογενή γνώση σε ζητήματα που αφορούν στη δημόσια εκπαίδευση.

«Καθρέφτης σου είμαι, κοινωνία, και σου μοιάζω».

Βαθμολογία: 8/10

Μαρία Καρρά