“Περίπατος” στη Σπάρτη του 1927

του Βαγγέλη Μητράκου


Στα 1927 ο κόσμος προσπαθεί -ακόμα- να επουλώσει τις πληγές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918) και η Ελλάδα τις ακόμα πιο βαθιές πληγές της, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και το μεγάλο κύμα της προσφυγιάς, όταν 1.200.000 Έλληνες εγκαταλείπουν τις προαιώνιες εστίες τους στη Μικρά Ασία και γυρεύουν λιμάνι σωτηρίας στη Μάνα Πατρίδα.

Η χώρα είναι βυθισμένη σε παρατεταμένη, βαθιά κοινωνική, οικονομική και πολιτική κρίση.

Στις 3 Ιουνίου 1927 η Βουλή των Ελλήνων ψηφίζει το νέο Σύνταγμα της Ελλάδος, το οποίο καθιέρωσε την αβασίλευτη δημοκρατία, και στις 17 Αυγούστου σχηματίζεται η Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη -η δεύτερη συνεχόμενη κυβέρνηση Ζαΐμη-, η οποία κράτησε μέχρι τον Φεβρουάριο του 1928.

Στις 15 Σεπτεμβρίου ιδρύεται η Τράπεζα της Ελλάδος και στις 3 Νοεμβρίου καθελκύεται το υποβρύχιο ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ.

Η Σπάρτη του 1927 είναι ακόμα μια μικρή πόλη 5.000, περίπου, κατοίκων, που προσπαθεί να βρει το δρόμο της προς το μέλλον. Δήμαρχός της είναι ο έμπορος Ηλίας Γκορτσολόγος, ο οποίος διανύει τον δεύτερο χρόνο της θητείας του, και θα κάνει έργα σπουδαία, που θα αλλάξουν την όψη και τη ζωή της Σπάρτης, εκλεγόμενος δήμαρχος -συνεχώς- μέχρι το 1941, οπότε θα τον παύσουν οι κατοχικές αρχές.

Ο άγνωστος φωτογράφος “τράβηξε” τη φωτογραφία από το διώροφο νεοκλασικό σπίτι που βρισκόταν μέχρι το 1970 εκεί που σήμερα είναι το ξενοδοχείο “Μανιάτης” και αποτύπωσε το κέντρο της Σπάρτης, έτσι όπως ήταν πριν από 93 χρόνια:

Στη φωτογραφία δεσπόζει το διώροφο κτίριο της σημερινής γωνίας Παλαιολόγου και Λυκούργου, ιδιοκτησίας Γ. Γραμματικάκη, (έτος ανέγερσης 1880), το οποίο ως “διατηρητέο” και κατά θαυμαστό (για τα δεδομένα της Σπάρτης) τρόπο, στέκεται ακόμα όρθιο, ίδιο και απαράλλαχτο με το “τότε” αλλά με πάρα πολλά προβλήματα συντήρησης. Ο δήμος Σπάρτης θα πρέπει να αναλάβει σοβαρές προσπάθειες για την απόκτηση και αξιοποίηση αυτού του χαρακτηριστικού και αντιπροσωπευτικού της ιστορίας της πόλης κτηρίου, πριν έχει την τύχη άλλων διατηρητέων, τα οποία είτε κατέρρευσαν είτε κατεδαφίστηκαν.

Σπάρτη 1927 και κόσμος πολύς στα πεζοδρόμια και τους δρόμους (ίσως είναι Κυριακή) καθώς και κάποια αυτοκίνητα εποχής (ίσως ΤΑΞΙ) παρκαρισμένα στις γωνίες.

Δεξιά, στο πεζοδρόμιο, φαίνονται οι καρέκλες και τα τραπεζάκια του καφε-ζυθο-ζαχαροπλαστείου που ήταν στη γωνία όπου σήμερα βρίσκεται η τράπεζα Alpha bank. Το καφενείο αυτό υπήρξε ένα από τα μακροβιότερα καφενεία της Σπάρτης. H προφορική παράδοση έχει διασώσει ως ονόματα ιδιοκτητών των τελευταίων περιόδων λειτουργίας του, τους ΠΡΙΜΠΑ & ΣΑΚΕΛΛΑΡΗ και ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟ. Στην κατοχή και μετά τον πόλεμο (τουλάχιστον) το καφενείο αυτό έφερε την ονομασία “Φλοράλ”. Μετά την απελευθέρωση, στα 1946, στο μονώροφο αυτό κτίριο με τα κεραμίδια αποφάσισαν να ανοίξουν, συνεταιρικά, ένα χειμερινό κινηματογράφο ο Τζίμης Κανελλάκος με τους αδερφούς Περγαντή, δίνοντάς του το ίδιο με το καφενείο όνομα “Φλοράλ”. Το σινεμά αυτό, που έγραψε ιστορία στη Σπάρτη, έκλεισε κάπου στα τέλη της δεκαετίας του ’60.

Η δυο κεντρικές λεωφόροι της Σπάρτης, Κ. Παλαιολόγου και Αμαλίας (σημερινή Λυκούργου) δεν έχουν ακόμα νησίδες και στη μέση, στο σταυροδρόμι, βρίσκεται ένας φανοστάτης. Μετά από 93 χρόνια στη θέση του φανοστάτη βρίσκεται, σήμερα, ένα άδειο βαρέλι τροχονόμου, για να αυτορυθμίζεται η κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Είναι κι αυτό μία “πρόοδος”.

Στα δεξιά της φωτογραφίας διακρίνεται ένας από τους ευκαλύπτους που ήταν φυτεμένοι στο βόρειο τμήμα της πλατείας, κατά μήκος της σημερινής οδού Λυκούργου, καθώς και ένα μέρος του δημαρχείου της Σπάρτης, το οποίο εγκαινιάσθηκε μόλις το 1909, επί δημαρχίας Ηλία Κοπανίτσα.

Στο βάθος, φυσικά, ο μεγαλόπρεπος Ταΰγετος με τις χιονισμένες κορφές του.

Η σπάνια αυτή φωτογραφία της Σπάρτης του 1927 προέρχεται από το αρχείο του Franz Stoedtner (1870 – 1946), γερμανού φωτογράφου και ιστορικού, ο οποίος υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους της φωτογραφίας ντοκιμαντέρ και ίδρυσε το “Ινστιτούτο Επιστημονικής Προβολής” στο Βερολίνο, το 1895, έναν από τους πρώτους εμπορικούς διανομείς φωτογραφικών με επιστημονικό και εκπαιδευτικό στόχο.

“Το πιο ωραίο πράγμα σε μια φωτογραφία είναι ότι δεν αλλάζει ποτέ, ενώ οι άνθρωποι σ’ αυτήν αλλάζουν”.

Άντυ Γουώρχολ, 1928-1987, Αμερικανός καλλιτέχνης