Στον απόηχο των Παλαιολογείων

0
245
Ziti

 

«Μαρμαρωμένες μνήμες»

Ziti

γράφει ο Αθανάσιος Στρίκος

ταξίαρχος ε.α. – εκπ/κός, συγγραφέας

Στο χώρο του ιστορικού Μυστρά δέσποσε κατά τα εφετινά Παλαιολόγεια, η νέα έκθεση του εικαστικού τμήματος της Ένωσης Πνευματικών Δημιουργών Λακωνίας, με πρωτεργάτη, τον πνευματικές οδούς ανοίγοντα, πρόεδρόν της Βασίλην Βλαχάκον.

Λέω νέα, γιατί προηγήθηκαν πριν ένα χρόνο περίπου στην Αρεόπολη κατά τον εορτασμό της έκρηξης της επανάστασης του 1821 «μια πινελιά στην ιστορία», που μεταφέρθηκε αμέσως μετά στον Πειραιά (Δημοτική Πινακοθήκη), εκείνη της Σελλασίας, στην εις θεσμόν πλέον αναγορευθείσα και καθιερωθείσα ετήσια «Γιορτή Ελιάς και Λαδιού», η εβδομαδιαία του παρελθόντος Οκτωβρίου επ’ ευκαιρία συνεδρίου με θέμα «Tο μοιρολόι από την εποχή του Ομήρου ως σήμερα», καθεμιά με τη δική της ξεχωριστή φωνή και χρώμα. Και τώρα οι «Mαρμαρωμένες μνήμες» (από μόνος του ο τίτλος ένα ποίημα μακρύ, κι ολόκληρη, 25 έργα συνολικά, απέραντη τοιχογραφία ποταμός αναμνήσεων και νοσταλγίας μιας εποχής που ξαναζούσε μέσα απ’ τη τέχνη). Σκίρτημα και ανατριχίλα γνήσιας συγκίνησης, έκλεινε μέσα της τον επισκέπτη μονομιάς, όπως το σύννεφο τη φυλλωσιά, δίδοντας άλλη διάσταση πραγματικά στον εφετινό εορτασμό των Παλαιολογείων.

Κι αν αλλάξουν οι καιροί, έρθουν χρόνοι δίσεχτοι και γιορτές στο μέλλον καταργηθούν ή έρθουν άλλες, τούτη νομίζω πρέπει να μείνει γιατί δημιουργεί την ιστορία και την παράδοση και προπαντός αξίες ζωής μα και αξίες θανάτου. Κι αν κι αυτή καταργηθεί, θα σημαίνει ότι τα πάντα έχουν χαθεί κι άλλους θεούς λοξοκυττάμε και λατρεύουμε. Ως Έλληνες θα ’χουμε εκφυλιστεί ως αυτόμολοι του εχθρού.

[Κι έτσι με το παΐρι τους την έστησαν οι Πνευματικοί Δημιουργοί την έκθεση «πανί θέλει κι αγέρι άλλωστε η ζωή να πλεύσει (=παΐρι), λέει ο λαός. Πέρα από τα τετριμμένα. Αγώνες δρόμου, σκοπευτικούς, τοξοβολίας και μολονότι δεν ακολουθούν τον ιστορικό των ημερών κι είναι μακριά απ’ τον κόσμο, να γίνονται πρέπει. Ίσως με λιγότερο θόρυβο και περισσότερη εσωτερικότητα και περισυλλογή. Είν’ αυτό που λείπει. Και προπαντός ολιγότερη προβολή απ’ το γυαλί. Ακόμη και για το Ινστιτούτο (αλήθεια, γιατί πια ινστιτούτο κι όχι Κέντρο ή Ίδρυμα έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού; Τους φόβους και τις αγωνίες και τη ζωή των παππούδων μας θα ερευνήσουν που ’φεραν και τη γλώσσα μας λέξη-λέξη μέσα στους αιώνες)].

Κι ήσαν όλες εκεί οι Κυρίες. Η Άννα, η Μαρία, η Ελένη, η Μαίρη-Έφη, η Χάιδω, η Αγάπη, η Γεωργία, η Γιώτα, η Γαριφαλιά, η Τζένη, η Ντίνα, η Δήμητρα, η Γιαννούλα, η Γκιζέλα, συνοδευόμενες από Βασίλη και Αδριανό!

Μα τα επώνυμα; Πού είναι τα επώνυμα;

Τι σημασία έχουν. Οι Κυρίες δεν είπαν ποτέ πως είναι επώνυμες καλλιτέχνιδες. Όπως παλιά εδώ οι κεντίστρες, οι υφάντρες, οι χρυσοχέρες. Οι οργανοπαίχτες, οι τραγουδιστές κι οι χορευτές δεν πρόβαλαν ποτές ως καλλιτέχνες. Κι αντίθετα με σήμερα τη φουμιά (φήμη, προβολή) τη λογάριαζαν προστυχιά. Κι ήσαν απλά οργανοπαίχτες αηδονάκια με ψυχή. Έτσι φύτρωναν σαν τα λουλούδια κι ο Θεός με τη χαρά του.

Το ίδιο κι αυτές. Φιλοτέχνησαν τα έργα τους σαν υποταγμένες και ταυτισμένες στο καθήκον, κινημένες από κείνους που έφευγαν από δω ν’ ανταμώσουν τη μοίρα τους. Ν’ αναπαραστήσουν «μαρμαρωμένες μνήμες». Να νιώσουν λεύτερες. Να νικήσουν το φόβο, τη σκλαβιά.

Κι ολόκληρη η έκθεση και το κάθε έργο χωριστά υψηλό μάθημα και δίδαγμα όχι μονάχα ιστορικό μα και ζωγραφικής. Αντικρύσματος του μεγάλου γεγονότος μέσω της τέχνης.

Νιώσαμε το πάθος των γυναικών ζωγράφων (πλην λίγων έργων, όλα ήσαν γυναικών) σε μια μελαγχολία με αξιοζήλευτη διαύγεια του ιστορικού καιρού. Άλλες ονειροπόλες έφταναν σε λυρικό οραματισμό με φόντο ανθισμένες πασχαλιές, ίδιες εκρήξεις ανάμεσα στην αυστηρή θεϊκή καστροπολιτεία. Ή απ’ τ’ ανοιχτό παράθυρο χυνόσουν στην κοιλάδα του Ευρώτα που ο ζωγράφος την είχε κάνει… βάθος. Αλλού σ’ άλλους πίνακες οι δημιουργοί σαν να θέλανε να πετάξουνε. Κι η εκκλησιά απ’ τη μεσιά και πάνω με τον τρούλο της με παιχνιδίσματα φωτός και σκιάς οδηγούσε καλλιτεχνικώς πολύ ψηλά. Και μια στιγμή η έκθεση μου φάνηκε σαν να ’ταν πανηγύρι ζωγραφικής. Όπου ο ένας πίνακας βιολί μονολογούσε. Ο άλλος χορευτής έλεγε το δικό του. Ο τρίτος τραγουδιστής κάτι άλλο. Κι άλλος κι άλλος κι άλλος, ένας-ένας κι όλοι τους μαζί, ανύψωναν θαρρείς την υπερυψωμένη πολιτεία του μεσαιωνικού Μυστρά. Κι εμείς ξεχνώντας για λίγο τη σημερινή βαρβαρότητα ανασάναμε αθωότητα ονειρική. Κερδίσαμε σε ανθρωπιά.

Στιγμές ζηλευτές πραγματικά μας χάρισαν τα κορίτσια. Απογειωθήκαμε λυτρωτικά. Εύγε τους. Τις ευχαριστούμε από καρδιάς. Κι αναμένουμε με αγωνία την άλλη έκθεσή τους την 26, 27 και 28 Ιουνίου στον Πύργο Δυρού «Ματωμένα χρώματα – πονεμένα λόγια» με πένθιμα ποιήματα, τούτη τη φορά στην ημερίδα για το μανιάτικο μοιρολόι, που διοργανώνουν «Αι Αμαζόνες».

Υστερολόγιο: Πεποίθησή μου είναι πως οι Κυρίες, μεγαλόψυχες, δεν τραυματίστηκαν από τη συμπεριφορά – παράλειψη των επισήμων που δεν καταδέχτηκαν να ρίξουν μια ματιά. Δύσκολη η καμπή της ιστορίας. Κι εμείς εκεί απνευμάτιστοι. Στα μικροσυμφέροντα και τον εγωκεντρισμό χωρίς παλμό. Ας με συμπαθήσουν. «Τη κακία νηπιάζετε ταις φρεσί τέλειοι γίνεσθε» (= να κακιώνετε σαν νήπια, να ορθοφρονείτε σε βαθμό τέλειο).

GianneKouveliwtiPantazopoulouMenegakiXiwti