Συνέντευξη τύπου σχετικά με τις εξελίξεις για το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης πραγματοποιήθηκε προχθές Τετάρτη στο διοικητήριο Λακωνίας από τον περιφερειάρχη Πελοποννήσου κ. Πέτρο Τατούλη και την αντιπεριφερειάρχη κ. Αδαμαντία Τζανετέα. Αφορμή στάθηκε η απόρριψη στις 10 Δεκεμβρίου, από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και το Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού, της ένστασης που είχε καταθέσει το 2013 η Περιφέρεια για αποχαρακτηρισμό του υφιστάμενου κτιρίου του Χυμοφίξ, το οποίο το 1997 είχε χαρακτηριστεί ως διατηρητέο κτίριο του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου.
Ανοίγοντας τη συνέντευξη, η αντιπεριφεριάρχης δήλωσε πως “περιμέναμε με ιώβεια υπομονή και πριν από λίγες ημέρες ήρθε το θέμα προς συζήτηση στο Συμβούλο Μνημείων. Εμείς φέραμε όλες τις αποδείξεις ότι το κτίριο δεν έχει υπογραφή, δεν είναι έργο του Ζενέτου”.

Χρονικό των ενεργειών

Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο περιφερειάρχης, παρουσιάζοντας το χρονικό των ενεργειών του για τη δημιουργία του νέου μουσείου, το οποίο όπως ανέφερε δεν είναι αίτημα μόνο των λακώνων και των σπαρτιατών, αλλά όλης της χώρας και της παγκόσμιας κοινωνίας.
Ο κ. Τατούλης είπε πως ως υπουργός πολιτισμού από την πρώτη στιγμή αντιλήφθηκε τη σπουδαιότητα του μουσείου και υποστήριξε πως επί των ημερών του έγιναν σημαντικές πράξεις ώστε να αποκτηθεί ο χώρος και το οικόπεδο και να προχωρήσει γρήγορα η διαδικασία των απαλλοτριώσεων των γειτονικών οικοπέδων. “Επίσης, εκείνη την περίδο, είχα πετύχει τη διαπραγμάτευση με το διοικητικό συμβούλιο του Ιδρύματος Νιάρχου, που είχε απαντήσει θετικά στο αναλάβει το κόστος της ολοκλήρωσης”, συμπλήρωσε. Συνέχισε λέγοντας πως το 2011, ως περιφερειακή αρχή πια, συνέχισε τις πρωτοβουλίες, καθώς, όπως υποστηρίζει, “έως τότε δεν υπήρξε απολύτως καμία ενέργεια, δεν υπήρξε καμία μελέτη και καμία απολύτως πρωτοβουλία (…) Από το 2011 και μετά πήγαμε να βάλουμε σε τάξη και να δημιουργήσουμε έναν οδικό χάρτη των ενεργειών που απαιτούνται προκειμένου να υλοποιηθεί το μουσείο. Κάναμε προγραμματικές συμβάσεις, γιατί είναι μεγάλη η δυσκολία των ερευνών που έκανε η αρχαιολογική υπηρεσία (ο χώρος του οικοπέδου είναι μέσα σε χώρο κηρυγμένο ως αρχαιολογική α’ ζώνη), ανανεώσαμε την προγραμματική μας σύμβαση και διαθέσαμε 140.000 ευρώ για να ολοκληρωθεί η ανασκαφή στο δυτικό κομμάτι του οικοπέδου, όπου είχε επιλεχθεί ο χώρος που έπρεπε να γίνει το μουσείο. Προχωρούσαμε προς αυτή την κατεύθυνση περιμένοντας τα αποτελέσματα της ανασκαφής, ώστε η αρχαιολογική υπηρεσία και το υπουργείο Πολιτισμού να αποδώσει το οικόπεδο καθαρό, προκειμένου να προχωρήσουμε στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και στη διαμόρφωση, μέσα από τις διαδικασίες που προβλέπονται, της οριστικής και ολοκληρωμένης μελέτης για την ανέγερση του μουσείου”.

Τα εμπόδια

Στη συνέχεια ο κ. Τατούλης απαρίθμησε τα εμπόδια που εκτιμά πως αντιμετωπίζει η ανέγερση. Πρώτο ανέφερε το πρόβλημα του οικοπέδου, το οποίο υπήρξε ρυμοτομικά διχασμένο. “Το οικόπεδο που αγοράστηκε στην αρχή από την Εθνική Τράπεζα ήταν 29 στρέμματα. Με τις ρυμοτομικές παρεμβάσεις όμως, αφενός προς την πλευρά του δρόμου Τρίπολη – Σπάρτη – Γύθειο και προς την πλευρά του δρόμου Σπάρτη – Καστόρι – Λογκανίκο, είχε περιοριστεί στα 27 στρέμματα. Τα 14,5 στρέμματα που μας ενδιέφεραν άμεσα ήταν εντός πολεοδομικού σχεδίου και ήταν ακριβώς ο χώρος όπου έπρεπε να γίνει το μουσείο, ενώ τα υπόλοιπα 7,5 στρέμματα ήταν εκτός σχεδίου με τις δυσκολίες που προβλέπονται από το νόμο. Έπρεπε λοιπόν να αποδοθεί ολόκληρο προκειμένου να γίνει το μουσείο”, είπε.
Δεύτερο πρόβλημα, όπως υποστηρίζει, ήταν η παρουσία του κτιρίου, το οποίο Tatoulis Petrosτο 1997 είχε κριθεί ως διατηρητέο υπό την παραδοχή ότι αποτελούσε έργο του Ζενέτου. Ο περιφερειάρχης χαρακτήρισε “ατελή” την απόφαση. “Το κτίριο το 1997 ήταν σε μία καλή κατάσταση και είχε μέσα και όλο τον εξοπλισμό. Με την απόφαση του τότε υπουργού Πολιτισμού κ. Μπένου, το κτίριο κρίθηκε διατηρητέο υπό τη δέσμευση να γίνει βιομηχανικό μουσείο. Σήμερα είναι ένα κουφάρι που δημιουργεί δυσκολίες στην κατασκευή του νέου μουσείου”, τόνισε.
Υποστήριξε ακόμη πως “αποδείξαμε -και το δέχτηκε και η αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου- ότι δεν είναι έργο Ζενέτου. Το Χυμοφίξ στην Αθήνα, που είναι διαπιστωμένο έργο Ζενέτου, έχει χαρακτηριστεί από το παλιό ΥΠΕΧΩΔΕ ως διατηρητέο στις δύο όψεις του, ενώ από το υπουργείο Πολιτισμού δεν έχει κηρυχθεί ποτέ, γιατί υπήρξαν προβλήμτα που αντιμετώπιζε το ΣτΕ. Αντιλαμβάνεστε ότι το Χυμοφίξ Σπάρτης κρίνεται ως Ζενέτος που δεν είναι Ζενέτος, ενώ το «καθαρό» κτίριο του αρχιτέκτονα στην Αθήνα είχε τεράστια προβλήματα στην κήρυξη”.
Ο κ. Τατούλης συνέχισε λέγοντας πως από την πρώτη στιγμή απευθύνθηκε προς τις τότε πολιτικές ηγεσίες ώστε να αναπεμθεί το θέμα στο κοινό συμβούλιο του ΚΑΣ και του ΣΝΜ για να προχωρήσουν σε αποχαρακτηρισμό της κήρυξης που είχαν κάνει, καθώς θεωρούσε πως ήταν λάθος η πρώτη τους εκτίμηση. “Συναντήθηκα με τη σημερινή πολιτική ηγεσία, στην οποία έθεσα πάλι το θέμα”, συνέχισε, “ήταν ευήκοοι σε αυτό το αίτημα και κατάλαβαν ότι έτσι έπρεπε να προχωρήσουν. Δυστυχώς όμως, στη συνεδρίαση της κοινής επιτροπής του κοινού συμβουλίου η τελική απόφαση δεν δέχθηκε την ένστασή μας, παρά συνέχιζαν να στηρίζουν την προηγούμενη απόφαση, αλλά με ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα. Έκριναν ότι το κτίριο είναι βιομηχανικό. Αυτό για όσους γνωρίζουν το νόμο έχει ένα μεγάλο ζήτημα: τα κτίρια των τελευταίων 100 χρόνων, για να κριθούν ως κηρυγμένα, θα πρέπει να μπει ο όρος ιδιαίτερης σημασίας. Αυτό δεν έχει γίνει, οπότε αντιλαμβάνεστε ότι και αυτή η απόφαση έχει τεράστια προβλήματα”.

Οι προσπάθειες αποχαρακτηρισμού συνεχίζονται

Ο περιφερειάρχης γνωστοποίησε πως οι προσπάθειες της Περιφέρειας συνεχίζονται πάνω στη διαδικασία του αποχαρακτηρισμού, καθώς θεωρείται πολύ σημαντικό κόλλημα, ειδικά με τα καινούργια δεδομένα που έχουν προκύψει.
Σύμφωνα με τον κ. Τατούλη, η αρχική κήρυξη του μουσείου, με την απόφαση του αρμόδιου οργάνου του υπουργείου Πολιτισμού, μιλούσε για ένα σχέδιο 5.500 περίπου τετραγωνικών μέτρων. Στο σύνολό τους οι χρήσιμοι χώροι θα ήταν περίπου 4.500 τμ. Η νέα κτιριολογική μελέτη, λόγω των ευρημάτων που υπήρξαν όλα αυτά τα χρόνια (αύξηση των ευρημάτων την τελευταία δεκαετία στη Σπάρτη που ξεπερνά το 25% των ευρημάτων που είχαν βρεθεί προηγουμένως στην περιοχή, η μεγάλη ανασκαφή της μυκηναϊκής περιόδου με τα πλούσια ευρήματα στον Άγιο Βασίλειο στο Ξηροκάμπι και οι ανασκαφές στους βόρειους δήμους) απαιτεί αναπροσαρμογή του κτιριακού σχεδίου στα 9.500 τμ. Έτσι ο χώρος που θα πρέπει να καταλάβει το νέο αρχαιολογικό μουσείο είναι σχεδόν διπλάσιος από την αρχική σκέψη. Η έγκριση του νέου κτιριολογικού, σύμφωνα πάντα με τον περιφερειάρχη, έγινε πανηγυρικά (και μάλιστα για περίπου 11.000 τμ), συνακόλουθα λοιπόν υποστηρίζει πως “πρέπει να πάρει απόφαση το υπουργείο, προκειμένου να διορθωθεί αυτή η λάθος εκτίμηση πάνω στο θέμα του αποχαρακτηρισμού”.
Ο κ. Τατούλης ανέφερε επίσης πως κατά τη συνεδρίαση στο συμβούλο μνημείων υπήρξε και ο αντίλογος δύο αρχιτεκτόνων – αυτόκλητων μαρτύρων, των κ.κ. Γιαξόγλου και Μπαλαβίλα. Oπως υποστηρίζει ο περιφερειάρχης, “ο κ. Γιαξόγλου δεν επιμένει στην αρχική του άποψη ότι το κτίριο αποτελεί έργο Ζενέτου, αλλά όπως διατείνεται τελευταία στα μέσα αποτελεί έργο «τύπου» Ζενέτου. Αλλά και ο κ. Μπαλαβίλας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου δεν είπε ότι είναι έργο Ζενέτου, αλλά ότι η τεχνοτροπία του κτιρίου είναι «τύπου» Ζενέτου”.

Προϋπολογισμός του έργου

Κλείνοντας ο κ. Τατούλης ανέφερε πως ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε τουλάχιστον 40 εκατ. ευρώ και η παραμονή του κτιρίου Χυμοφίξ επιβαρύνει την κατασκευή του νέου μουσείου κατά 5 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας όμως και τεχνικά προβλήματα. Επανέλαβε λοιπόν την άποψη πως “πρέπει η απόφαση να διορθωθεί, επειδή υπάρχουν ζητήματα τα οποία πρέπει να λυθούν πριν προχωρήσουμε στην προκήρυξη του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, που αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να ολοκληρωθεί η μελέτη”.

Η απάντηση Γιαξόγλου

To laconialive.gr ζήτησε από τον κ. Γιαξόγλου τη δική του άποψη πάνω στο θέμα, η οποία έχει ως εξής:
“Με την προώθηση του θέματος αυτού έχω ασχοληθεί από το 1997, όταν συμμετείχα στην ίδρυση του Σωματείου Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης, έχω ζήσει ευχάριστες αλλά και δυσάρεστες στιγμές.
Με την εμπειρία αυτή αλλά και με την εμπειρία του αρχιτέκτονα που έχει χρόνια ασχοληθεί με την πολεοδομία της πόλης, την ιστορία της και την προστασία της αρχιτεκτονικής της κληρονομιάς, θεώρησα καθήκον μου να παραστώ στην κοινή συνεδρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχαιοτήτων & του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, όπου γινόταν συζήτηση για το αίτημα της Περιφέρειας Πελοποννήσου για τον αποχαρακτηρισμό ή μη του διατηρητέου κτιρίου του Χυμοφίξ, υποστηρίζοντας τα εξής:
• Καταρχήν, αν το ΥΠΠΟ αποχαρακτηρίσει διατηρητέο κτίριο ιδιοκτησίας του, το γεγονός αυτό θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου με υποβολή πλήθους αιτήσεων πολιτών που εσκεμμένα έχουν εγκαταλείψει τα διατηρητέα κτίρια ιδιοκτησίας τους, προκειμένου να καταστούν ετοιμόρροπα. Το κτίριο έχει κηρυχθεί διατηρητέο από το 1997 και έχει περιέλθει στην ιδιοκτησία του ελληνικού δημοσίου (στο ΥΠΠΟ) και όλα αυτά τα χρόνια δεν έχει γίνει η παραμικρή ενέργεια συντήρησης του κτιρίου, παρόλο που με το ΠΔ της 15.4.1988 (ΦΕΚ Δ΄ 317) οι ιδιοκτήτες είναι υποχρεωμένοι να συντηρούν τα κτίρια.
• Κατά δεύτερον, πρόκειται για αντιπροσωπευτικό δείγμα βιομηχανικού κτιρίου του μοντέρνου κινήματος της αρχιτεκτονικής, μελετημένο από τον αρχιτέκτονα Τ. Ζενέτο. Η ταυτότητα του μελετητή προκύπτει αβίαστα τόσο από τη συγκριτική μελέτη της δομής και των μορφολογικών στοιχείων του κτιρίου όσο και από τα στοιχεία που αναφέρονται στην έκδοση των «Αρχιτεκτονικών Θεμάτων: Τάκης Χ. Ζενέτος, Takis Ch Zenetos, 1926-1977, Αθήνα 1978, … Μελέτες – Εργα Τ.Χ. Ζενέτου, 1959 Εργοστάσιο Χυμοφίξ, Σπάρτη, σελ. 2. Ο κατάλογος τον οποίο επιμελήθηκε ο Ορέστης Δουμάνης διακρίνει τα κατασκευασμένα και μη κατασκευασμένα κτίρια. Και το εργοστάσιο της Σπάρτης βρίσκεται στον πίνακα των κατασκευασμένων.
Επειδή η κατά πλειοψηφία απόφαση του Συμβουλίου αποφάσισε ότι «….δεν Giaxoglou Giorgosυπάρχει πλάνη περί τα πράγματα…» και ως εκ τούτου το κτίριο εξακολουθεί να είναι διατηρητέο, εκδόθηκε άμεσα δελτίο τύπου από την Περιφέρεια Πελοποννήσου και προχθές δόθηκε ειδική συνέντευξη τύπου στη Σπάρτη.
Κατά την ταπεινή μου άποψη, η προώθηση του θέματος της ανέγερσης του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης δεν λύνεται ούτε με αιτήσεις θεραπείας με καινοφανή και ατεκμηρίωτα επιχειρήματα, ούτε με δελτία τύπου, ούτε με πανηγυρικές συνεντεύξεις τύπου.
Η κατασκευή του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης στο ακίνητο όπου και το διατηρητέο κτίριο του Χυμοφίξ, είναι ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ για τη Σπάρτη και είναι κοινός στόχος όλων.
Η άμεση προώθηση και ευόδωση του κοινού μας στόχου πιστεύω ακράδαντα ότι θα επιτευχθεί μόνο μέσα από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων θεσμικών φορέων (ΥΠΠΟ, Περιφέρεια, Δήμος Σπάρτης, βουλευτές κλπ).
Εκτός από το θέμα αυτό, οι θεσμικοί φορείς θα πρέπει να χαράξουν και σχέδιο δράσης:
• για την υλοποίηση της εγκεκριμένης μελέτης του Αρχαίου Θεάτρου,
• για την ολοκλήρωση των μελετών επισκευών του υπάρχοντος Αρχαιολογικού Μουσείου και την εφαρμογή της εγκεκριμένης μουσειολογικής μελέτης,
• για την «ενοποίηση» των αρχαιολογικών χώρων της Σπάρτης,
• για την αποδοχή και υλοποίηση της πρότασης του «Διαζώματος» για τις αρχαιολογικές – τουριστικές διαδρομές,
• για την προστασία & την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της νεώτερης Σπάρτης.
Τέλος δεν πρέπει να μας διαφεύγει της προσοχής ότι το σχέδιο πόλης ήταν εκεί από το 1986, το διατηρητέο κτίριο ήταν εκεί από το 1997 (οπότε και κηρύχθηκε). Η εγκληματική εγκατάλειψη του κτιρίου, τόσο από την Εθνική Τράπεζα όσο και από το ελληνικό δημόσιο, δίνει και αυτή το παρόν της στον χώρο του Χυμοφίξ”.